Tourisme Alsace France
Nos sites thématiques
Mijn reisverslag

Regionale cultuur

De Elzas: een regio gekenmerkt door een sterke identiteit

U hoeft helemaal geen geschiedenisliefhebber te zijn om vanaf uw eerste bezoek het rijke verleden van de Elzas aan te voelen. Talrijke positieve en negatieve gebeurtenissen hebben hun stempel gedrukt op deze regio die een sterke identiteit bezit en waar belangrijke Elzasser persoonlijkheden zijn geboren. Het wijdverspreide gebruik van het dialect is waarschijnlijk een van de meest zichtbare uitingen van dat gevoel van saamhorigheid dat vele Elzassers hebben en dat wordt versterkt door een lokaal recht dat in heel wat domeinen geldt.

De Elzas is eveneens een gebied van kunst en cultuur, waar verscheidene inspiraties getuigen van een openheid van geest en een onbeperkte creativiteit van zijn kunstenaars. De lokale kunsten en de Elzasser schone kunsten vertonen een opmerkelijke rijkdom. Laten we ook de burgerlijke architectuur van heel wat gebouwen uit de Renaissance en het classicisme niet vergeten, evenmin als de militaire architectuur die getuigt van de uiterst strategische ligging die de Elzas steeds in Europa heeft ingenomen. Ook het religieuze erfgoed verbergt architecturale schatten.

Ten slotte geven de traditionele leefomstandigheden op het platteland door hun rijkdom en verscheidenheid blijk van de geografische en culturele diversiteit in de Elzas.

Dialect en talen

Een van de laatste nog gesproken streektalen

Het dialect wordt overal in de Elzas en in een deel van de Moezelstreek gesproken. Het behoort vandaag tot de meest gesproken streektalen in Frankrijk. Het vormt een van de meest wezenlijke kenmerken van de regionale identiteit, die een erfenis is van de erg bewogen geschiedenis. In tegenstelling tot enkele decennia geleden, zult u geen enkele Elzasser jonger dan 60 jaar meer aantreffen die geen Frans kan spreken. Die taal werd namelijk na de bevrijding verplicht in de scholen. De overbrenging van het dialect verloopt jammer genoeg nog steeds in dalende lijn, vooral in stedelijke gebieden.

Een dialect dat duidelijk verschilt van het Duits

Hoewel het dialect zijn wortels heeft in het Alemannisch, verschilt het toch van het Duits, in de eerste plaats omdat het een gesproken taal is. Bovendien verliep de evolutie niet op dezelfde manier: het dialect heeft heel wat woorden van Franse oorsprong overgenomen. Hoewel het Elzassisch in een beperkt gebied wordt gesproken, verschilt het plaatselijk. Zo kunnen de sprekers van het dialect reeds na enkele zinnen uitmaken uit welke streek hun gesprekspartner komt.

Lokale kunst

Aardewerk

De pottenbakkerskunst is wijd verspreid in de Elzas, vooral in Betschdorf en in Soufflenheim. In het dorp Betschdorf worden opmerkelijke stukken getoond waarvan de productietechniek sinds 1717 onveranderd is gebleven. Ze worden gemaakt uit grijze klei, versierd met grijs en kobaltblauw, vervolgens in de oven gebakken en aan het einde van de baktijd gevernist door het opspuiten van grof zout. In Soufflenheim wordt de pottenbakkerskunst al sinds de Renaissance beoefend. De voorwerpen zijn vooral geel, groen of bruin van kleur en bestaan in uiteenlopende vormen: terrines voor Baeckeoffe, bakvormen voor Kougelhopf, kruiken…

Meubels

Een van de bijzonderheden van het ambachtelijke Elzasser meubilair is zijn overvloed en zijn verscheidenheid. Zo vindt u in bijna alle traditionele woningen kistbanken, kasten, hemelbedden, buffetten en Kachelofen (kachel met aardewerken tegels of uit gietijzer). Sparren, dennen en populieren overheersten tot aan het einde van de 19e eeuw en maakten toen plaats voor eiken en bossen met fruitbomen. In het Elzasser interieur treft u vaak bloemen, rozetten, geometrische motieven, sterren en levensbomen aan. De kleuren verschillen per departement. De kamers in de Haut-Rhin bestaan over het algemeen uit een turkooizen achtergrond, de kunstenaars uit de Bas-Rhin geven de voorkeur aan rood en oker. Bovendien vertoont het meubilair in de Haut-Rhin meer beeldhouwwerk, terwijl het in de Bas-Rhin eerder wordt beschilderd.

Kelsch

Deze stof werd lang gebruikt bij de vervaardiging van huislinnen. U vindt hem nog vaak terug als geruite of rood-blauwgestreepte tafellakens. Vroeger werd Kelsch uit hennep of vlas gemaakt, vandaag de dag is het halflinnen, een combinatie van linnen en katoen. Etymologisch gezien stamt het woord “kelsch” uit de stad Keulen, waar de blauwe kleurstof vandaan kwam die bij de vervaardiging van dat weefsel wordt gebruikt.

Schone Kunsten

De schilderkunst

In de 15e eeuw ontluikt de Elzasser schilderkunst, met name door de werken van Martin Schongauer, geboren in Colmar. Het hoogtepunt van zijn werk is waarschijnlijk “Madonna in de Rozenhaag”, dat in de dominicanenkerk van Colmar wordt bewaard. De harmonie, de fijnheid, het evenwicht en het beheersen van de kleur zijn duidelijk zichtbaar. Een ander werk dat in Colmar te bewonderen is: de “Retabel van Issenheim” van Mathias Grünewald, bewaard in het Musée Unterlinden. De kunstenaar is heel snel meester geworden in de getrouwe weergave van volume en oppervlakken, waardoor hij heel gedetailleerde en soms vreemde scènes weergeeft. De 16e eeuw wordt gekenmerkt door de stillevens van Sébastien Stosskopff. Een groot deel ervan kunt u bezichtigen in het Musée des Beaux Arts van Straatsburg. In de 19e eeuw realiseert Gustave Doré, schilder en illustrator, zijn belangrijkste werken, met name “Het enigma” en “Jezus verlaat het Pretorium”, een schilderij van 9 meter breed en 6 meter hoog, tentoongesteld in het Musée d’Art Moderne et Contemporain in Straatsburg. Jean-Jacques Henner is een talentvol portrettist en tekenaar die verschillende interessante werken op zijn naam heeft staan, onder andere “De Elzas, verloren provincie” en “Fabiola met de rode sluier”. Ten slotte ziet Tomi Ungerer in de 20e eeuw het daglicht, een Straatsburgse tekenaar en graficus die algauw een internationale carrière opbouwt.

De beeldhouwkunst

In de 19e eeuw ontwierp Auguste Bartholdi een van de beroemdste monumenten van deze planeet. “De vrijheid die de wereld verlicht”, bekender onder de naam “Vrijheidsbeeld”, werd in 1865 door de kunstenaar, geboren in Colmar, gecreëerd. Hij verwezenlijkte bovendien talrijke standbeelden voor zijn geboortestad, met name de Leeuw van Belfort. In de Elzas stond eveneens de wieg van de beeldhouwer Hans Arp (Jean Arp). Hij was eerst dadaïst, vervolgens surrealist, en maakte reliëfs in beschilderd hout, borduurwerk en collages voordat hij een meester werd in het beeldhouwen van haut-reliëf. Het grootste deel van zijn werk wordt in het Musée d’Art Moderne et Contemporain in Straatsburg tentoongesteld. U kunt echter ook enkele van zijn beeldhouwwerken aanraken of bewonderen door eenvoudigweg de Avenue du Général De Gaulle in Straatsburg af te lopen.